Member details
Gebruikersnaam
Wachtwoord
 
Wachtwoord vergeten?
 
 

We hebben van het huwelijk iets romantisch gemaakt

 

Christenen weten niet waarom ze trouwen, of wat het huwelijk is. Ze weten niet wat het betekent om een huwelijk te beëindigen, of wat het betekent om te hertrouwen. Een van de belangrijkste redenen is dat men vaak een romantisch idee heeft van het huwelijk, alsof het om liefde zou gaan. De professor zit in een shirt, een korte broek en sportschoenen in zijn kantoor, dat vol hangt met foto’s, diploma’s en oud gereedschap van zijn vader. Ondanks zijn leeftijd denkt hij er nog niet aan met pensioen te gaan. Stanley Hauerwas geeft colleges, begeleidt studenten en schrijft meerdere boeken per jaar. De dag na dit interview vliegt hij naar Australië voor een conferentie. Het vraagstuk rond homoseksualiteit is een symbolisch probleem. Symbolisch omdat christenen niet langer weten waarom ze seks, of geen seks, hebben voordat ze trouwen, of wat het huwelijk precies inhoudt. Met de acceptatie van het homohuwelijk zouden alle deuren open worden gezet en is het einde zoek. We zijn zo overweldigd door de seksualisering van de maatschappij, dat de afwijzing van homoseksualiteit nog het enige morele houvast biedt.

De afwijzing van homoseksualiteit fungeert als het ware als een negatief kompas?
Inderdaad. We misbruiken de homogroep omdat we niet meer weten wie we als christenen zijn. Ik denk dat we het juiste perspectief op het huwelijk, van waaruit ook het huwelijksrecht begrepen moet worden, zijn kwijtgeraakt. Het zou een goede stap zijn om deze wetgeving deels af te schaffen. In plaats daarvan zou de relatie tussen twee mensen als het gaat om wetgeving uitsluitend als een financieel contract gezien moeten worden. Er is geen reden voor een zelfstandig huwelijksrecht. Om diezelfde reden zie ik niet in waarom homoseksuelen niet van dezelfde voorrechten gebruik kunnen maken. De kerk moet daarnaast zelf zorg dragen voor wat zij beschouwt als het huwelijk. Wij zouden in de VS een voorbeeld kunnen nemen aan Nederland en Duitsland, waar men twee ceremonies heeft. Ik ben erop tegen dat de kerk handelt in naam van de nationale staat wanneer een huwelijk wordt gesloten.

Wat bedoelt u wanneer u zegt dat we niet meer weten wat het huwelijk is?
Het ontbreekt ons aan de levenspraktijk, en het verhaal dat daarin zichtbaar moet worden. Namelijk waarom wij als christenen zeggen dat het huwelijk om levenslange, monogame trouw gaat. We hebben alleen nog de regels en niet langer de inhoud. Hoe kunnen we die weer terughalen? Door niet langer mensen te trouwen. De kerk moet zich terugtrekken uit de hele marriage business. We moeten als christenen veel voorzichtiger zijn met het huwelijk. Mensen hebben eeuwenlang een praktijk gehad waarin ze trouwden zonder elkaar te kennen, en toch wisten ze dat ze diezelfde nacht seks zouden hebben. Maar dat was prima, omdat ze getrouwd waren. Niet omdat er sprake was van liefde. We hebben er later iets romantisch van gemaakt. Mensen trouwden omdat ze van elkaar hielden. Het homohuwelijk wordt vaak verdedigd vanuit hetzelfde idee: twee mensen die van elkaar houden. Deze romantische visie op het huwelijk baart mij zorgen. Dat is niet de christelijke visie op het huwelijk: een verplichting tot langdurige trouw, die je de mogelijkheid geeft om terug te kijken op je leven en het dan liefde te noemen. Trouwen omdat je iemand liefhebt, is een diepe illusie. Ik ben trouwens helemaal voor lust. Lust trekt je het huwelijk in. Natuurlijk kan seks ook iets liefdevols zijn, maar de liefde is er niet per se levenslang. Seks hoort daarom in de context van levenslange trouw.

Het homohuwelijk veroorzaakte onlangs in North Carolina veel commotie. Middels een wijziging van de grondwet is vastgelegd dat een huwelijk alleen kan worden gesloten tussen een man en een vrouw. Met name voor christenen was dit de manier om het idee van het gezin als hoeksteen van de samenleving te waarborgen. In de baptistenkerk werd zelfs vanaf de kansel opgeroepen voor de wetswijziging te stemmen. Hoogst ongebruikelijk, omdat juist Amerikaanse baptisten zo veel nadruk leggen op de scheiding van kerk en staat. Waarom maken zij zich zo sterk voor deze wetswijziging?

In Amerika is het christendom niet juridisch gevestigd, maar sociaal-cultureel. En de baptisten hier zijn daar een sprekend voorbeeld van. Ik zeg weleens: De zuidelijke baptisten zijn de enige vrije kerkelijke traditie die haar eigen maatschappij heeft voortgebracht: the South. Zij zijn eraan gewend dat hun ideeën door de politieke en sociale systemen worden doorgevoerd. Die gewoonte zit er diep in.

Hoe zou u reageren op deze mensen die denken hiermee hun christelijke en bijbelse plicht te hebben gedaan?
Je moet hen serieus nemen op hun eigen argumentatie. Dus je moet met de Bijbel beginnen. Ze falen echter in hun begrip van het Nieuwe Testament, dat helemaal niet zo family-friendly is. Zoals Jezus vraagt: Wie is mijn moeder en wie zijn mijn broeders? (Mat. 12:48). Deze tekst toont een van de belangrijkste revoluties van het christelijk geloof. Je hoeft geen kinderen te hebben om een goed christen te zijn. Dat betekent dat de eerste manier van leven voor christenen het alleenstaande leven is. Ik zie het christelijk geloof in beginsel als een sekte binnen het judaïsme, die groeit door de bekering van buitenstaanders en niet door biologische voortplanting. Met de opkomst van het protestantisme hebben we dit perspectief op de waarde van het alleenstaande leven verloren. Bovendien staat de nadruk op het huwelijk binnen het protestantisme niet los van nationale belangen. Staten hebben kinderen nodig voor hun legers. De baptisten zijn dezelfde weg gegaan. Hoewel principieel voorstander van de scheiding van kerk en staat, zijn ze sterk betrokken op de nationale belangen.

Is de Bijbel nog bruikbaar bij het bepalen van de christelijke visie op het huwelijk?
Natuurlijk. Efeze 5:22-33 beschrijft het huwelijk als een relatie tussen man en vrouw, naar analogie van de relatie tussen Christus en de gemeente. De vraag is dan: waarom man en vrouw? En het antwoord is: omdat het er zo uitzag in het begin. Of dat noodzakelijk is, is open voor discussie.

Een leidende theoloog in Nederland, Bram van de Beek, heeft in zijn meest recente boek, Lichaam en Geest van Christus, aangegeven dat de seksuele geaardheid er niet toe doet in het Koninkrijk van God. In een maatschappij waarin homoseksuele relaties op een volwassen manier worden geleefd en ervaren, kan een homoseksuele man of vrouw best in het ambt staan. Wat vindt u daarvan?

Ik kan het er over het algemeen mee eens zijn. Ik zal eerlijk zijn: ik zou wensen dat het hele probleem gewoon zou verdwijnen. Omdat het uitnodigt tot zo veel domheid van beide kanten. Het is gewoonweg niet zo van belang. Je moet daarbij trouwens niet vergeten dat het ook te maken heeft met klassenverschil. Binnen de academische wereld hebben homoseksuelen een veilige plaats. Mensen zijn hier gewend aan homo’s. We denken: what’s the big deal? Dat ligt voor heel veel mensen heel anders. Lagere klassen voelen zich bedreigd door homoseksuelen.

Toch twijfelt u zelf om volmondig ja te zeggen als het gaat om het homohuwelijk?
Ja, ik twijfel omdat bij een homohuwelijk geen sprake is van seksuele eenheid en voortplanting. Het lichaam is gemaakt voor voortplanting, zoals Augustinus zei. Het is niet slechts een biologisch, maar ook een ontologisch verhaal. De mens is gemaakt met een door God gegeven doel, de opbouw van gemeenschap. Daar ligt mijn zorg.

En de bekende teksten, Romeinen 1 en 1 Korintiërs 6?
Ik zie ze niet als tijdgebonden teksten, zoals veel voorstanders van homoseksualiteit. De vraag is echter of Paulus over dezelfde vorm van homoseksualiteit praat als waar wij nu over praten. Ik sta open voor gesprek daarover. Voor zover ik de teksten nu begrijp, zou ik zeggen dat het niet om hetzelfde gaat. De huidige praktijk van homoseksualiteit is niet verbonden met polytheïsme. Daarmee zegt de tekst niets over de homoseksuele relaties van vandaag de dag.

Welk advies zou u een voorganger in een plaatselijke kerk meegeven?
Mijn antwoord zou zijn: wees gewoon pastoraal. Je moet pastorale gevoeligheid hebben. Ten eerste moet je in preken eerlijk over seks praten. Je wilt homoseksuelen niet buitensluiten, alsof zij speciaal zijn. Homo’s worden er moe van steeds buitengesloten te worden. Zij hebben ook een leven te leiden, dat grotendeels niets te maken heeft met hun geaardheid. Dat is wat je mensen probeert bij te brengen. Ten tweede moeten we oog hebben voor de mogelijkheid dat God de kerk vormt door de huidige problematiek. Ik houd zelf de mogelijkheid open dat de wereld ook positief kan bijdragen aan de kerk. Bijvoorbeeld de ontdekking dat ook vrouwen tot het ambt zijn geroepen, zou nooit hebben plaatsgevonden zonder de Verlichting. Het verschil tussen een positieve en een negatieve invloed van de wereld kan slechts worden gezien met behulp van onderscheidingsvermogen en argumentatie op basis van Schrift en traditie. En de traditie is wat me tegenhoudt om hierover uit de kast te komen. Ik ben er nog niet van overtuigd dat een homohuwelijk een huwelijk in christelijke zin is. Hoewel ik geloof dat homoseksuelen net zo trouw kunnen zijn aan elkaar en net zulke goede ouders kunnen zijn, ben ik ervan overtuigd dat een huwelijk bestaat met het oog op de voortplanting. Dat is een normatief gegeven, zonder dat uit alle huwelijken noodzakelijkerwijs kinderen voortkomen. Maar het instituut van het huwelijk wordt als zodanig wel door de gemeenschap van de kerk begrepen. Daar zit de moeilijkheid voor mij. Ik bevind mijzelf dus in een spagaat.

Wat is het grootste probleem: de progressieve en liberale richting van de maatschappij, of het falen van de kerk om adequaat met dit vraagstuk om te gaan?

Heel duidelijk het laatste. Het is totaal ons eigen probleem. De liberale maatschappij zegt wat ze altijd heeft gezegd; ze leeft hoe ze wil leven. Dat christenen niet met een goed alternatief kunnen komen is ons probleem, niet dat van hen. De kerk moet eerst nadenken over wat het huwelijk is, voordat ze zich waagt aan het homovraagstuk. Ik vind het trouwens opmerkelijk dat homoseksuelen zó conservatief zijn, dat ze willen trouwen. Samenleven is toch prima? Ik zie niet in waarom ze zouden willen trouwen, los van de financiële voordelen. Ik denk dat homoseksuelen hebben ondervonden dat de aard van de verbintenis die het huwelijk met zich meebrengt er een is waaraan ze zich graag ondergeschikt maken. Het is werkelijk een mooi getuigenis van hun morele oprechtheid. Ik meen dat. Ik bewonder hen daarin. Ik heb homoseksuele vrienden en ik weet wat voor een worsteling het is om als homoseksueel monogaam te leven. Heteroseksuelen kunnen openlijk uiting geven aan hun genegenheid. Mijn vrouw en ik kunnen op straat elkaars hand vasthouden en met elkaar flirten, en mensen kunnen dat waarderen. Homoseksuelen kunnen dat niet. Het wordt niet gewaardeerd. Met als gevolg dat hun seksuele leven geheel in het geheim geleefd moet worden, waar geen grenzen zijn. Dat is de reden waarom homoseksuelen zo graag onder elkaar zijn, omdat ze zich daar ook fysiek kunnen uiten.

Wat is uiteindelijk de grootste zonde in dit hele vraagstuk?
Angst. Angst van heteroseksuele mensen voor homoseksuele mensen.

Stanley Hauerwas in 100 woorden
• Stanley Hauerwas werd geboren in 1940 en groeide op in Pleasant Grove in Texas. Zijn vader was metselaar en leerde hem het vak. Hauerwas heeft zijn theologische arbeid nogal eens vergeleken met het zware metselwerk.
• Hauerwas studeerde in de jaren zestig theologie aan Yale. In 1970 ging hij werken aan Notre Dame University en vanaf 1983 is hij werkzaam aan de Divinity School van Duke University.
• Time Magazine noemde hem in 2001 'America's best theologian'. Ook in Nederland weet Hauerwas velen te boeien met zijn prikkelende uitspraken over de kerk die vooral contrasterend moet zijn.

Dr. Theo Boer
Ethicus aan de Protestantse Theologische Universiteit (Utrecht) James M. Gustafson beschuldigt zijn leerling Hauerwas van 'sektarische' theologie: een onvermogen om de Bijbel, cultuur en natuur zo te verbinden dat die laatste daar wezenlijk bij gebaat zijn. Hauerwas’ uitspraken zijn van dit sektarisme een nieuw voorbeeld. Natuurlijk heeft hij gelijk dat iemands visie op homorelaties voor veel christenen fungeert als sjibbolet voor christelijke authenticiteit en bijbelgetrouwheid. Ook klopt het als hij zegt dat christenen het romantische huwelijksideaal van de moderniteit hebben overgenomen. Maar om nu met het badwater van het moralisme het kind van het natuurrecht weg te gooien? Laat de kerk inderdaad gaan nadenken over het huwelijk. Maar dan niet uitsluitend op basis van de Bijbel en ook niet uitsluitend bedoeld voor de christelijke sekte. Die eenheid van levenslange trouw, man-vrouw-complementariteit en mogelijkheid tot procreatie ligt wat mij betreft ook in de schepping opgeborgen. Dat moet je ook buiten de kerk mogen zeggen, zolang je maar met je vingers van de waardigheid van homo’s afblijft.

Prof. dr. Patrick Nullens. Evangelische Theologische Faculteit (Leuven)
Zoals zo vaak het geval is met Stanley Hauerwas' reacties, laten ook deze woorden ons niet onberoerd. Om het op zijn Amerikaans uit te drukken: Hij is een mixed bag, vol interne tegenstellingen. Hauerwas verkondigt een reactionaire ethiek, die we moeten plaatsen tegen de achtergrond van een kleinburgerlijk, Amerikaans evangelicalisme. In die beweging vindt men zijn identiteit, 'zijn morele houvast' onder meer door zich af te zetten tegen homoseksuelen.In mijn ervaring ligt dit bij Europese christenen toch wat anders, wij kunnen ons makkelijker identificeren met Hauerwas' worsteling. Desalniettemin willen we vasthouden aan Schrift, traditie en de natuurlijke orde – en daar zit ook voor hem net het spanningsveld.

Hauerwas' ethische reflectie vertrekt steeds vanuit de beleving en het verhaal van de authentieke, vrije gemeente. Dit is zowel zijn bijdrage als de achilleshiel van zijn hele oeuvre: Hauerwas mist wel vaker een vaste grond in moeizame debatten, en zo ook hier. Het huwelijk tussen man en vrouw is het toonbeeld van Gods liefde voor het volk Israël en van de liefde van Christus voor zijn gemeente. Een man zal zijn vader en moeder verlaten en zich aan zijn vrouw hechten, en die twee zullen tot een vlees zijn. ‘Dit geheimenis is groot’, schrijft Paulus (Ef. 5:30). Is dit dan niet het normatieve vertrekpunt? En worden homoseksuele handelingen in de Schrift niet ‘tegennatuurlijk’ genoemd? (Rom.1:26,27). Volgens mij is het onhoudbaar om deze en andere bijbelpassages te zien alsof het gaat om decadente expressies van polytheïsme (afgoderij), waardoor zij irrelevant worden in het debat over het Nieuwe Testament, gebaseerd op Schrift, traditie en natuurlijke orde en vervolgens in een geest van nederigheid en pastoraal geduld. Homoseksuele christenen horen immers net zozeer bij Gods kerk. Daarbij romantiseert het Nieuwe Testament het huwelijk inderdaad niet en geeft het zelfs de hoogste status aan de alleenstaande die leeft voor het Koninkrijk van God.

Drs. Wielie Elhorst. Voorzitter van het LKP – de landelijke koepelorganisatie voor de christelijke LHBT-beweging in Nederland (Amsterdam)
In gesprek over het homohuwelijk doet Stanley Hauerwas een aantal pittige uitspraken over het christelijke heterohuwelijk. Hij pleit daarbij voor een heroriëntatie op de essentie van het volgelingschap van Jezus Christus. Zijn aanzet is mooi, maar zijn aarzeling bij de mogelijkheid van het homohuwelijk roept helaas toch weer de nodige ambivalentie op.

Hauerwas onthult het zogenaamde christelijke huwelijk als een instituut dat eigenlijk niet zo veel te maken heeft met wat het betekent Jezus na te volgen. In mijn eigen woorden: het huwelijk is de burgerlijke, negentiende-eeuwse uitdrukking van het juridisch vastleggen van de liefdesrelatie tussen twee mensen. Je kunt je afvragen of het terecht is dat juist deze vorm van het huwelijk een institutioneel onderdeel van de kerk geworden is. Helaas geeft Hauerwas niet precies aan wat het volgelingschap van Jezus Christus dan wél inhoudt. Ik doe een poging: Jezus’ dood en opstanding vernieuwt de relatie tussen God en mens en daarmee ook alle (versteende) relaties tussen mensen (zie Gal. 3:26-29). Dat is een radicale boodschap. Het maakt namelijk een eind aan de manier waarop mensen elkaar definiëren en elkaar op die definitie vastleggen. Alle mensen zijn één in Jezus Christus en hebben slechts één opdracht: elkaar tot naaste te zijn, in Gods Naam en zoals Jezus Christus dat deed. Die opdracht strekt zich ook uit tot Hauerwas’ biologische definitie van de zin van de huwelijkse relatie tussen een man en een vrouw: de voortplanting. Het is werkelijk veelbetekenend dat de mens is geschapen naar Gods beeld (en niet naar zijn eigen aard, zoals de dieren). Daarmee vallen mensen nooit samen met hun natuurlijke ordening. Zij zijn in staat tot veel meer: elkaars naaste zijn. Het Oude Testament zegt dit ook al. Tot die verantwoordelijkheid worden (individuele) mensen door God bevrijd. Hauerwas lijkt op deze weg met zijn ‘individuele benadering’ van het volgelingschap van Jezus Christus, maar hij zet de consequenties van deze verfrissende visie toch niet helemaal door en dat is jammer.

Bron: CV koers (Inspirit media) Zwolle | www.cvkoers.nl

 

 

 

Tags