Member details
Gebruikersnaam
Wachtwoord
 
Wachtwoord vergeten?
 
 

Hoe overleeft de kerk

 

Zaterdag jl. presenteerde dr. Herman Speelman zijn nieuwste boek: Hoe overleeft de kerk? Melanchthons onderricht aan predikanten. Het eerste exemplaar bood hij aan dr. Erik de Boer aan. Lees hier een interview met de auteur over zijn boek.

Waarom heb je dit boek geschreven?
Dat had te maken met mijn kennismaking met twee van Philippus Melanchthons geschriften uit de zomer van 1527. Dat was voor mij een ontroerende ervaring. Melanchthon constateerde in zijn Articuli visitationis uit juli 1527 dat veel priesters en predikers de nieuw verworven evangelische vrijheid voor geestelijkheid en leken niet goed begrepen. Na de onrustige midden jaren twintig met de Boerenopstanden was het en over de vraag of de protestantse beweging nog te redden was.

Hierna nam ik Melanchthons Onderricht aan Predikanten ter hand. Er ontstond bij mij een verlangen hierover een boek te schrijven, direct al na het lezen van de eerste passage: ‘In de leer vinden wij onder andere voornamelijk deze fout dat, hoewel sommigen over het geloof waardoor wij moeten worden gerechtvaardigd, prediken, men toch niet afdoende laat zien hoe men tot het geloof moet komen.’
De vernieuwingsbeweging bestond dat najaar precies tien jaar. Tientallen miljoenen mensen hadden in het Duitse Roomse keizerrijk het instituut van de gevestigde kerk en het bestaande geloof de rug toegekeerd. In naam van de vrijheid betaalden de mensen massaal geen kerkelijke en/of burgerlijke belastingen meer en bekritiseerden zij de bestaande kerkelijke praktijken. Priesters probeerden te overleven. Overal paste men delen van de leer en het leven aan de tijdgeest aan. Toen de 27-jarige Melanchthon daarmee geconfronteerd werd, pakte hij spontaan de pen op en schreef een samenvatting van de nieuwe leer en een nieuwe kerkelijke regeling. Dit werd de eerste officieel erkende protestantse belijdenis annex kerkorde en de voorloper van de drie jaar later door hem geschreven Augsburgse geloofsbelijdenis. Ik wilde die crisis van dichtbij meemaken en het begin van de zoektocht naar een uitweg en de gevolgen ervan zelf proeven en die ook doorgeven. Vandaar dit boek.

Wat is het belang van dit boek?
1. In de kerkelijke crisis van de jaren twintig had men de kerkelijke leer en levenspraktijk drastisch bijgesteld en vanaf de zomer van 1527 met hulp van de overheid door middel van visitaties-op-maat doen landen. Deze werkwijze sloeg al snel enorm aan en zorgde voor een keerpunt. Kunnen wij hiervan iets leren?
2. Het veranderingsproces ging ook gepaard met vele pijnlijke ervaringen. De status van de kerkelijke leiders werd genivelleerd, en die van de gewone gelovige opgewaardeerd. Een gewone gelovige werd gezien als een geestelijk mens en tegelijk ook naar de maatstaf waarmee men daarvoor alleen de monniken en geestelijken mat, gemeten. Veel van dergelijke Wittenbergse initiatieven werden door gereformeerde reformatoren als Calvijn overgenomen. Ook vandaag heeft de christenheid hervormende voortrekkers nodig, die noodzakelijke veranderingen durven aan te dragen, en die tegelijk authentiek en geloofwaardig zijn.
3. Een derde punt van belang heeft te maken met Luthers leer. Melanchthon bracht een vernieuwing aan in die leer door de oude termen en begrippen te blijven gebruiken maar die iets aan te passen. Het nieuwe inzicht van Melanchthon centreerde rond het thema van de boete, waar de reformatie tien jaar eerder ook mee was begonnen. Boete heeft voor hem vele kanten, waarbij het vooral gaat om het vreze Gods, inclusief de angst voor God, niet als een slaaf, maar als een zoon, stelde hij. Luther had de boete al enigszins losgeweekt van het kerkelijk sacramentele instituut en maakte die existentieel. Melanchthon benadrukte daarnaast niet alleen het belang van wet, kruisdragen, dagelijkse bekering, boetvaardigheid, heiliging enz., maar ook dat dit vooraf moet gaan aan het geloof. Deze wending in het inzicht heeft verstrekkende gevolgen gehad voor het gehele protestantisme, en draagt nog steeds een samenbindende kracht in zich, ook voor het proces van de wereldwijde oecumene.
4. Hetzelfde tenslotte kan gezegd voor Melanchthons bijdrage aan een nieuw schoolleerplan. Zijn beide genoemde pennenvruchten waren voor het voortbestaan van de evangelische beweging van praktisch en eminent theologische belang. Van het tweede boek kan gezegd worden, dat de impact daarvan enorm groot is geweest voor de hervorming van zowel school als kerk in grote delen van Europa en tot op de dag van vandaag doet het zijn invloed gelden.

Bestel hier Hoe overleeft de kerk?.

Bron: Jongbloed BV, Heerenveen | www.jongbloed.com

 

Tags